TÜRK SANAT MÜZİĞİ MAKAMLARI…

Bundan önce yayınladığımız, müziğin sağıtımdaki yerinden söz eden makalemizde, Türk Sanat Müziği makamlarını anlatmamıştık. Böyle yapılsaydı hem makale çok uzun olurdu , hem de okunması güçleşirdi. Bu kez oldukça ilginç olan konuyu burada açıklamaya çalışacağız.

Günümüze kadar gelebilen Türk sanat müziği makamı sayısı 590 dır. Bunların adlarını tek tek vermek zor olacağından, bu işi bir yana bırakıyoruz. Fakat sayının bu kadar büyük olmasına şaşmamak gerekir. Çünkü, Osmanlı Padişahı bir müzisyen olan Selim III. bile bu alana 15 in üzerinde makam kazandırmıştır.

Bir önceki makalede anlattığımız gibi, müzik yoluyla sağıtımla, Türk toplumu çok eskilerden, İ.Ö. 3 – 2 bininci yıllardan bu yana ilgilenip, katkıda bulunur olmuştur. Ama Türk sanat müziği makamlarının bu işteki özelliklerini ilik kez söyleyip ortaya koyan Farabi’ dir.

Farabi, “Musiki-ul-kebir” adlı eserinde müziğin fizik ile astronomiyle olan ilişkisini açıklamaya çalışmıştır.

Türk Müziği makamlarının ruha olan etkileri Farabi’ye göre şöyle sınıf-landırılmıştır:

1. Rast makamı: İnsana sefa(neşe-huzur) verir.
2. Rehavi makamı: İnsana beka(sonsuzluk fikri) verir.
3. Kuçek makamı: İnsana hüzün ve elem verir.
4. Büzürk makamı: İnsana havf(korku) verir.
5. Isfahan makamı: İnsana hareket kabiliyeti, güven hissi verir.
6. Neva makamı: İnsana lezzet ve ferahlık verir.
7. Uşşak makamı: İnsana gülme hissi verir.
8. Zirgüle makamı: İnsana uyku verir.
9. Saba makamı:İnsana cesaret,kuvvet verir.
10. Buselik makamı: İnsana kuvvet verir.
11. Hüseyni makamı: İnsana sükunet, rahatlık verir.
12. Hicaz makamı:İnsana tevazu(alçakgönüllülük) verir.

Farabi Türk müziği makamlarının zamana göre psikolojik etkilerini de şu biçimde göstermiştir:

1. Rehavi makamı: yalancı sabah vaktinde etkili
2. Hüseyni makamı: sabahleyin etkili
3. Rast makamı: güneş iki mızrak boyu etkili
4. Buselik makamı: kuşluk vaktinde etkili
5. Zirgüle makamı: öğleye doğru etkili
6. Uşşak makamı: öğle vakti etkili
7. Hicaz makamı: ikindi vakti etkili
8. Irak makamı: akşam üstü etkili
9. Isfahan makamı: gün batarken etkili
10. Neva makamı: akşam vakti etkili
11. Büzürk makamı: yatsıdan sonra etkili
12. Zirefkend makamı: uyku zamanı etkilidir.

Büyük İslam bilgini ile filozoflarından İbn-i Sina (980-1037) Farabi’nin yapıtlarından çok yaralandığını, dahası musikiyi de ondan öğrenerek tıp mesleğinde uyguladığını söyleyerek, şöyle demiştir: “Sağıtımın en iyi yollarından, en etkililerinden biri hastanın aklî, ruhî güçlerini artırmak, ona hastalıkla daha iyi savaşmak için yüreklendirmek, hastanın çevresi sevimli, hoşa gider hale getirmek ona en iyi musikiyi dinletmek ile onu sevdiği insanlarla biraraya getirmektir.” Farabinin, “Musiki-ul-kebir” adlı eserinde müziğin fizik ile astronomiyle olan ilişkisini açıklamaya çalıştığını başta söylemiştik..

Bu konuda başka bir sıralamayla açıklamalar, günümüze yakın bir tarihte aşağıdaki gibi yapılmıştır. Bu sıralamada yapılan açıklamalar Farabi’ninkine göre biraz abartılı olmakla birlikte, konuyla ilgili oldukları için buraya alındı.

1) RAST MAKAMI: Kemik ile beyne etkili. Fazla uyumayı engeller. Nabzın yükselmesine yardımcı olur. Özellikle çocuk bünyesinde nem hakim olduğu için; bu nedenle oluşan dengesizlikleri düzeltir. Akıl hastalıklarına iyidir. 


2) IRAK MAKAMI: Kuşluk ile ikindi vakti etkilidir. Menenjit, beyin ile akıl hastalıklarına faydalıdır. Omuz, kol ve ellere etkilidir. Başın üst tarafına etkisi belirtilmektedir. Lezzet verir, düşünme ile kavrama konusunda etkilidir. Korku gidericidir. Saldırganlığı önleyici ile nevrotik hastaları tedavi edici etkisi vardır. 


3) ISFAHAN MAKAMI: Ateşli hastalıklardan vücudu koruyucu özelliği vardır. Ense, boyun, omuzlar ile sol dirsek için etkilidir. Güven hissi, uyum sağlama, hareket yeteneği, zihin açıklığı, gönül yenileme, düzgünlük verme, zekayı açma ile hatıraları tazeleme özelliği vardır. 



4) ZİREFKEND MAKAMI: Sırt, mafsal ağrıları ile kulunca faydalıdır. Beyinle ilgili ağız çarpılmasına, kalp, ciğer, göğüs, kalça ile sağ omuza etkilidir.



5) BÜZÜRK MAKAMI: Kulunç ile beyin hasarıyla ortaya çıkan şiddetli hastalıklara yararlıdır. Güç kazandırır. Boyun, boğaz, göğüs, ciğer kalp ile yan böğür (basen) için etkilidir. 



6) ZENGULE MAKAMI: Kalça eklemleri, bacak içleri ile ilgisi bulunur. Kalp hastalıklarına, menenjit ile beyin hastalıklarına etkilidir. Beyin hastalıkları ile ruh hastalıklarının tedavisi için mide ile karaciğer ateşini yok eder. XIII. asırdan önce hicaz makamından ayrılarak oluşmuştur. Hayal ile sırlar telkin eder, uyku verir, masal duygusu verir. 



7) REHAVİ MAKAMI: Sağ omuz, baş ağrıları, burun kanamaları, ağız çarpıklığı ile balgamdan gelen hastalıklara, akıl hastalarına faydalıdır. Doğuma yardımcı olur. Göğüs, mide ile yan böğür için faydalıdır.



8) HÜSEYNİ MAKAMI: Güzellik, iyilik, sessizlik, rahatlık verir, ferahlatıcı özelliği vardır. Karaciğer ile kalbin iltihabını söndürür. Mide hararetini giderici özelliği vardır. Ateşli nöbetlerin giderilmesinde faydalıdır. Sol omuza etkilidir. Sıtma hastalığına iyidir. 



9) HİCAZ MAKAMI: Kemiklere, beyin ile çocuk hastalıklarına sağıtıcı etkisi vardır. Üro-genital sistem ile böbreklere etki gücü fazladır. Alçakgönüllülük duygusu verir. Düşük nabız atımını yükseltir, göğüs bölgesi diğer önemli etki alanıdır. 



10) NİHAVEND MAKAMI: Kan dolaşımı, karın bölgesi, kalça, uyluk ile bacak bölgelerine etkilidir. Kulunç, bel ağrısı ile tansiyon rahatsızlıklarına faydalıdır. 



11) NEVA MAKAMI: Göğsün sağ tarafına, böbreklere, omurilik, kalça ile uyluk bölgelerine etkisi vardır. Üzüntüyü giderir ile lezzet verir. Gönül okşayan makam adıyla bilinir. 



12) UŞŞAK MAKAMI: Kalp, ayak rahatsızlıkları ile nikriz (damla) ağrılarına faydalıdır. Gülme, sevinç, kuvvet ile kahramanlık duyguları verir. Çocukları etkileyen yellerde, erkeklerdeki ayak ağrılarına faydalıdır. 



13) ACEMAŞİRAN MAKAMI: Kemikler ile beyne etkilidir. Yaratıcılık duygusu ile ilham verir. Durgun düşünce ile duyguları canlandırır. Hanımlarda doğumu kolaylaştırır. Anne karnındaki çocuğun yanlış duruşlarının düzelmesine yardım eder. Ağrı giderici, spazm çözücü özelliği vardır.

14) SEGAH MAKAMI: Şişmanlık, uykusuzluk, yüksek nabız, kalp, ciğer ile kas rahatsızlıklarına faydalıdır. Beyin nöronlarına etkisi vardır. Mistik duygular oluşturur. 



15) PENTATONİK MELODİLER: Pentatonik müzik, Asya kökenli Türk musıkîsinin en önemli ve karakteristik özelliğidir. Kendine güven ile kararlılık verir, rahatlık sağlar. Çocuklara, 9-10 yaşına kadar sadece pentatonik müzik dinletilmesi öneriliyor.
 Bu konudaki örnekler aşağıda gösterildi :

Sol- La- Si- Re- Mi- Sol- 
1 1 1½ 1 1½ Majör Pentatonik
Sol- Si(b)- Do- Re- Fa- Sol 
1½ 1 1 1½ 1 Minör Pentatonik

Bunlar Türk ekini (culture) içindeki müzik ile sağıtım ilişkileriydi. Batı dünyası da kendi ekini içindeki klasik batı müziğiyle sağıtıma katkıda bulunmaya çalışmaktadır. Bunun için batı müziğinde ritimi değişmeyen, kulağa saniyede yaklaşık bir nota ulaştırabilen yavaş tempolu yapıtlar seçilmektedir. Temposu inişli çıkışli olup dakikada 60 – 80 notadan fazla basan yapıtlar, hastaya huzur yerine rahatsızlık vermektedir.

7 Responses to TÜRK SANAT MÜZİĞİ MAKAMLARI…

  1. Anonymous diyor ki:

    yha doru dürüst bişi yollayın

  2. şimşek123 diyor ki:

    off yha yazın bişiler acil odew lasımmm

  3. Anonymous diyor ki:

    ßence açık vé nettt yazaßiLirsiniz ßunLarıııı ;)

  4. Anonymous diyor ki:

    yha ben 2saattir yazıyorum saçma şeyler bunu da daha yazıcam

  5. Anonymous diyor ki:

    yha ben 2saattir yazıyorum şimdide bunu mu yazıcam oooffffffffffff!!!

  6. Anonymous diyor ki:

    mademki nett yaz o zaman

  7. Anonymous diyor ki:

    TSM HAKKINDA HER VERİLEN BİLGİYE DEĞER VERİYORUM.DÜNDEN BUGÜNE BUGÜNDEN DE YARINA AKTARILMASI İÇİN SİZİN ÇABALARINIZI DA TAKDİR EDİYORUM. hatice çakır

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>